Đơn giản thủ tục đối với công trình phù hợp
Trong Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035, nhiều công trình phục vụ trực tiếp đời sống và sản xuất ở nông thôn được thực hiện tại địa bàn cấp xã. Để phù hợp với đặc điểm của những dự án này, Chính phủ quy định cơ chế quản lý đầu tư xây dựng theo hướng đơn giản hóa một số thủ tục và phát huy sự tham gia của người dân.
Theo Nghị định số 387/2026/NĐ-CP, các dự án đầu tư xây dựng quy mô nhỏ, kỹ thuật đơn giản, có sự tham gia của cộng đồng được áp dụng cơ chế đặc thù khi đáp ứng điều kiện quy định.
Nghị định xác định dự án thuộc cơ chế đặc thù phải được thực hiện trên địa bàn một đơn vị hành chính cấp xã và do UBND cấp xã quản lý. Dự án sử dụng thiết kế mẫu, thiết kế điển hình hoặc thiết kế sẵn có đã được áp dụng trên địa bàn.
Đồng thời, công trình phải đáp ứng yêu cầu về quy mô, kỹ thuật và thuộc loại dự án được cấp có thẩm quyền xác định phù hợp với cơ chế đặc thù.
Nghị định 387 trao thêm quyền cho cấp xã trong đầu tư công trình nông thôn
Thay vì thực hiện đầy đủ quy trình lập dự án như đối với công trình có quy mô và yêu cầu kỹ thuật phức tạp, dự án đủ điều kiện được lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật đơn giản.
Nội dung báo cáo tập trung vào những vấn đề thiết yếu: tên và mục tiêu dự án, địa điểm xây dựng, quy mô, giải pháp kỹ thuật, dự toán, nguồn vốn, thời gian thực hiện, phương án huy động sự tham gia của cộng đồng và trách nhiệm quản lý, bảo trì sau đầu tư.
UBND cấp xã tổ chức lập báo cáo, lấy ý kiến cộng đồng dân cư có liên quan và thực hiện thẩm định, phê duyệt theo trình tự được quy định.
Cơ chế này có ý nghĩa đối với các công trình phục vụ sản xuất, dân sinh tại địa bàn nông thôn, nơi nhu cầu đầu tư thường gắn với những hạng mục cụ thể nhưng vẫn phải bảo đảm yêu cầu về chất lượng, an toàn và hiệu quả sử dụng vốn.
Tuy nhiên, việc đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với bỏ qua công tác thẩm định. Báo cáo kinh tế - kỹ thuật vẫn phải được xem xét về sự phù hợp với quy hoạch, thiết kế, dự toán, nguồn lực và khả năng tổ chức thực hiện.
Cộng đồng tham gia xây dựng và quản lý công trình
Một nội dung đáng chú ý là cơ chế lựa chọn cộng đồng dân cư, tổ chức đoàn thể, tổ, nhóm thợ hoặc hợp tác xã tham gia thực hiện gói thầu xây dựng phù hợp.
Theo Nghị định, việc lựa chọn phải bảo đảm công khai, minh bạch và đáp ứng điều kiện thực hiện công việc. Cơ quan, đơn vị được giao làm chủ đầu tư có trách nhiệm tổ chức lựa chọn, ký hợp đồng, quản lý tiến độ, chất lượng và thanh toán theo quy định.
Đối với công trình có sự tham gia của cộng đồng, người dân không chỉ đóng góp ý kiến khi lựa chọn dự án mà còn có thể trực tiếp tham gia thực hiện, giám sát và quản lý kết quả đầu tư.
Trong giai đoạn mới nhiều công trình phục vụ trực tiếp đời sống và sản xuất ở nông thôn được thực hiện tại địa bàn cấp xã
Nghị định đồng thời quy định trách nhiệm quản lý thi công, nghiệm thu, thanh toán, quyết toán và bảo trì công trình. Việc kiểm tra vật liệu, khối lượng, chất lượng xây dựng phải được thực hiện theo yêu cầu của hồ sơ đã phê duyệt.
Sau khi công trình hoàn thành, UBND cấp xã tổ chức quản lý hoặc giao cơ quan, đơn vị, cộng đồng dân cư thực hiện việc quản lý, vận hành và bảo trì theo phương án phù hợp.
Đây là điểm cần được chú ý trong tổ chức thực hiện ở cơ sở. Một công trình giao thông, thủy lợi hay hạ tầng sản xuất chỉ phát huy hiệu quả khi được sử dụng đúng mục đích, có đơn vị chịu trách nhiệm và được duy tu thường xuyên.
Cơ chế đặc thù vì vậy không chỉ nhằm rút ngắn quá trình chuẩn bị đầu tư mà còn đặt trách nhiệm cho cấp xã và cộng đồng trong toàn bộ vòng đời công trình, từ đề xuất nhu cầu, xây dựng đến khai thác và bảo trì.
Trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, việc trao thẩm quyền cho cấp xã giúp địa phương chủ động hơn với những công trình trực tiếp phục vụ người dân. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào năng lực lập hồ sơ, quản lý đầu tư, giám sát chất lượng và huy động sự tham gia của cộng đồng.