Giữa nhịp sống ngày càng đổi thay, ở nhiều miền quê vẫn có những phong tục, tập quán đẹp được người dân trân trọng gìn giữ như một phần ký ức và bản sắc của cộng đồng. Tại thôn Tiên Kỳ, xã Tiên Phước, có một nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà từ bao đời nay bà con vẫn quen gọi bằng cái tên thân thuộc – Phái Đông An. Nơi đây không chỉ gắn với đời sống tâm linh mà còn là nơi lưu giữ một nét đẹp đặc biệt về tình làng, nghĩa xóm qua nhiều thế hệ.
Theo lời kể của người dân địa phương, Phái Đông An đã gắn bó với đời sống của bà con từ lâu đời. Trải qua bao đổi thay của quê hương, những thế hệ trước rồi đến thế hệ hôm nay vẫn tiếp nối việc thờ cúng Thành hoàng và duy trì những lệ tục đã trở thành nếp sinh hoạt chung của cộng đồng.
Theo lệ làng được gìn giữ qua nhiều thế hệ, hằng năm, vào ngày 12 tháng Giêng và ngày 25 tháng Bảy âm lịch, bà con lại cùng nhau về Phái Đông An tổ chức lễ cúng Thành hoàng. Đến ngày đã định, dù mỗi người có một công việc, hoàn cảnh khác nhau, mọi người vẫn cố gắng thu xếp để cùng tham gia. Người góp công, người chung tay chuẩn bị heo và các mâm lễ để thành kính dâng cúng, gửi gắm ước mong về sự bình an, thuận hòa, cuộc sống ấm no cho mỗi gia đình và cộng đồng.
Không cầu kỳ, phô trương, việc chuẩn bị lễ được bà con cùng nhau thực hiện trong không khí gần gũi. Mỗi người một việc, người chuẩn bị lễ vật, người lo nấu nướng, sắp xếp bàn ghế, người phụ giúp những công việc chung. Chính trong quá trình ấy, câu chuyện của làng, của xóm lại được sẻ chia; người lớn tuổi có dịp gặp lại nhau, lớp trẻ có cơ hội hiểu thêm về phong tục mà ông bà, cha mẹ đã gìn giữ từ bao đời.
Phần lễ cúng Thành hoàng được tổ chức trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính của người dân đối với bậc tiền nhân và những giá trị tinh thần được cộng đồng trao truyền. Nhưng nét đẹp của ngày lễ không dừng lại ở nghi thức tín ngưỡng. Sau phần lễ là một hoạt động rất đỗi bình dị nhưng được bà con mong đợi – bữa cơm làng.
Mọi người cùng ngồi lại thành từng mâm, mỗi mâm khoảng mười người. Không phân biệt tuổi tác, gia đình hay hoàn cảnh, bà con cùng dùng bữa, trò chuyện, hỏi thăm công việc, sức khỏe, chuyện gia đình, chuyện xóm làng. Có những người thường ngày bận rộn ít có dịp gặp nhau, nhưng đến ngày lệ làng lại được ngồi cạnh nhau bên một mâm cơm. Vì thế, bữa cơm không chỉ để mọi người cùng ăn sau phần lễ mà còn trở thành dịp sum họp, kết nối cộng đồng.
Một điều đặc biệt đã trở thành nét riêng trong bữa cơm làng tại Phái Đông An là không có rượu bia. Bên mâm cơm chỉ có những món ăn giản dị, những câu chuyện chân tình và tiếng cười của bà con. Không cần những điều cầu kỳ, chính sự mộc mạc, gần gũi ấy lại làm cho cuộc sum họp thêm ấm áp. Người già chuyện trò cùng người trẻ, hàng xóm lâu ngày gặp nhau hỏi thăm đôi câu; khoảng cách giữa mọi người dường như được rút ngắn bên mâm cơm chung.
Có lẽ cũng bởi vậy mà qua nhiều năm, bữa cơm làng vẫn được duy trì như một phần không thể thiếu của ngày lễ. Mỗi mâm cơm là một không gian nhỏ của tình làng nghĩa xóm, nơi mọi người cùng chia sẻ niềm vui, hỏi han những gia đình có việc khó khăn và nhắc nhau giữ gìn sự đoàn kết trong cộng đồng.
Sau bữa cơm, một phong tục khác cũng được bà con gìn giữ là chia phần thịt cho từng gia đình mang về. Người dân vẫn quen gọi phần ấy bằng một cái tên rất gần gũi: “thịt làng”. Dù phần thịt mang về không nhiều, nhưng đối với bà con, ý nghĩa của nó không nằm ở giá trị vật chất. Đó được xem như phần lộc của Thành hoàng, mang theo mong ước về sự bình an, may mắn cho gia đình.
Xung quanh “thịt làng” còn có một câu chuyện dân gian thú vị được người dân địa phương truyền lại qua nhiều thế hệ. Bà con vẫn lưu truyền niềm tin rằng trẻ chậm nói nếu được ăn “thịt làng” sẽ mau biết nói. Đây là quan niệm dân gian, không phải một phương thức chữa bệnh, nhưng câu chuyện ấy đã được kể lại từ đời này sang đời khác và trở thành một phần ký ức văn hóa gắn với lệ làng ở Phái Đông An.
Có người đến với ngày lễ vì lòng thành kính, có người mong được gặp lại bà con, hàng xóm; lớp trẻ tham gia để biết thêm phong tục của quê mình. Dù ở độ tuổi nào, mỗi người đều góp một phần để duy trì sinh hoạt chung. Nhờ vậy, những câu chuyện về Phái Đông An, về ngày cúng Thành hoàng, về bữa cơm làng hay phần “thịt làng” vẫn được thế hệ trước kể lại cho thế hệ sau.
Trong đời sống hiện đại, khi nhịp sống ngày càng nhanh và mỗi người đều có nhiều công việc riêng, những dịp cộng đồng có thể cùng nhau ngồi lại càng trở nên đáng quý. Giá trị của một lệ làng vì thế không chỉ nằm ở việc giữ nguyên một phong tục đã có từ lâu, mà còn ở khả năng kết nối con người với con người, kết nối thế hệ hôm nay với những giá trị mà cha ông đã trao truyền.
Ở Phái Đông An, nét đẹp ấy được thể hiện bằng những điều rất giản dị: cùng nhau chuẩn bị một lễ cúng, cùng góp sức lo việc chung, cùng ngồi bên một mâm cơm và sau cùng cùng chia nhau một phần “lộc làng”. Không ồn ào, không phô trương, nhưng qua năm tháng, những điều bình dị ấy đã trở thành sợi dây gắn kết những người cùng sinh sống trên một vùng quê.
Điều đáng quý hơn cả là phong tục ấy không chỉ được nhắc lại như một câu chuyện của quá khứ mà vẫn được bà con duy trì hằng năm. Cứ đến ngày 12 tháng Giêng và ngày 25 tháng Bảy âm lịch, Phái Đông An lại trở thành nơi gặp gỡ của bà con. Người đi xa có dịp trở về, người trong làng cùng chung tay lo việc, những câu chuyện cũ và mới lại nối tiếp bên nhau.
Qua mỗi lần tổ chức, những người lớn tuổi tiếp tục truyền lại cho con cháu cách thức và ý nghĩa của lệ làng; thế hệ trẻ từ việc cùng tham gia, cùng chứng kiến lại hiểu hơn về phong tục quê hương. Sự tiếp nối tự nhiên ấy chính là cách những giá trị văn hóa cộng đồng được gìn giữ bền lâu – không chỉ bằng lời kể mà bằng chính sự tham gia của mỗi thế hệ.
Từ một ngày lễ truyền thống, Phái Đông An đã trở thành nơi để tình cảm cộng đồng được bồi đắp. Sau phần lễ trang nghiêm là bữa cơm sum họp; sau bữa cơm là phần “lộc làng” được chia đều để mỗi gia đình mang về. Nhưng điều còn đọng lại lâu hơn cả có lẽ là niềm vui của những cuộc gặp gỡ, sự sẻ chia và cảm giác thân thuộc của những người cùng chung một làng quê.
Năm này qua năm khác, cứ đến ngày 12 tháng Giêng và ngày 25 tháng Bảy âm lịch, bà con lại sum họp tại Phái Đông An. Một lệ làng được tiếp nối, một nét đẹp văn hóa được gìn giữ và tình cảm cộng đồng lại thêm bền chặt qua từng thế hệ.
Và có lẽ, “lộc làng” quý nhất không chỉ là phần lộc mỗi gia đình mang về sau ngày lễ, mà chính là sự đoàn kết, yêu thương, sẻ chia và nghĩa tình giữa những người cùng chung một làng quê. Đó cũng là giá trị đẹp mà Phái Đông An đang góp phần gìn giữ giữa thôn Tiên Kỳ hôm nay.