Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh Quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng (01/10/1876 - 01/10/2026) là dịp để ôn lại cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến to lớn của một chí sĩ yêu nước, nhà lãnh đạo có uy tín, người đã dành trọn cuộc đời vì độc lập dân tộc, vì quyền lợi và hạnh phúc của Nhân dân.
Người chí sĩ trọn đời vì nước, vì dân
Cụ Huỳnh Thúc Kháng sinh ngày 01/10/1876 tại làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang Thượng, huyện Hà Đông, phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam, nay là xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng. Năm 1900, Cụ đỗ Giải nguyên kỳ thi Hương; năm 1904 đỗ Tiến sĩ. Tuy đỗ đạt cao, Cụ không ra làm quan mà dấn thân vào con đường hoạt động yêu nước, tìm đường canh tân, cứu dân, cứu nước. Cùng với Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp và các sĩ phu yêu nước, Cụ trở thành một trong những nhân vật tiêu biểu của phong trào Duy Tân, chủ trương nâng cao dân trí, chấn hưng dân khí, phát triển dân sinh; đề cao thực học, mở mang tri thức, phát triển kinh tế và cải thiện đời sống Nhân dân.
Năm 1908, Cụ bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo. Suốt 13 năm bị giam cầm (1908 - 1921), dù trải qua nhiều gian khổ, Cụ vẫn giữ vững khí tiết, lòng yêu nước, thương dân và ý chí đấu tranh; không ngừng tự học, tích lũy tri thức và nuôi dưỡng khát vọng canh tân đất nước.
Từ nghị trường, báo chí đến trọng trách Quyền Chủ tịch nước
Sau khi được trả tự do, Cụ tiếp tục hoạt động vì dân, vì nước. Năm 1926, Cụ được bầu làm dân biểu Trung Kỳ và được cử làm Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ. Năm 1927, Cụ sáng lập báo Tiếng Dân tại Huế, làm Chủ nhiệm kiêm Chủ bút. Trong 16 năm hoạt động, từ năm 1927 đến năm 1943, báo Tiếng Dân xuất bản 1.766 số, trở thành diễn đàn đấu tranh cho dân quyền, dân sinh, nâng cao dân trí và bảo vệ quyền lợi của Nhân dân.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh mời Cụ tham gia Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ngày 02/3/1946, Cụ được giới thiệu giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ.
Đặc biệt, ngày 29/5/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 82/SL, ủy nhiệm Bộ trưởng Bộ Nội vụ Huỳnh Thúc Kháng ký thay Chủ tịch những công văn thường ngày và chủ tọa các phiên họp Hội đồng Chính phủ trong thời gian Người đi vắng. Trước khi sang Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn Cụ: “Mong Cụ dĩ bất biến ứng vạn biến.”
Từ ngày 31/5 đến ngày 21/10/1946, trên cương vị Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Cụ thay mặt Chủ tịch điều hành công việc thường ngày của Chính phủ trong một giai đoạn đầy khó khăn, thử thách của chính quyền cách mạng non trẻ.
Cuối năm 1946, dù tuổi cao, sức yếu, Cụ vẫn nhận nhiệm vụ thay mặt Chính phủ đi kinh lý miền Trung. Ngày 21/4/1947, Cụ qua đời tại Quảng Ngãi khi đang thực hiện nhiệm vụ của Chính phủ. Ngày 27/12/2012, Chủ tịch nước truy tặng Cụ Huỳnh Thúc Kháng Huân chương Sao Vàng.
Tiếp nối tinh thần hiếu học trên quê hương Tiên Phước
Một trong những giá trị nổi bật mà cụ Huỳnh Thúc Kháng để lại là tinh thần coi trọng việc học, mở mang dân trí, đề cao thực học, tự học và không ngừng tiếp nhận tri thức mới.
Tiếp nối tinh thần ấy, trên vùng đất Tiên Phước giàu truyền thống hiếu học, công tác khuyến học, khuyến tài và chăm lo cho thế hệ trẻ luôn được địa phương quan tâm. Năm 2026, trong không khí hướng tới kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng, xã Tiên Phước tổ chức Giải thưởng Huỳnh Thúc Kháng lần thứ I, vinh danh 78 cá nhân có thành tích tiêu biểu, với tổng kinh phí giải thưởng gần 340 triệu đồng.
Mỗi thành tích được ghi nhận không chỉ là niềm vui của các em mà còn là niềm tự hào của gia đình, thầy cô và quê hương. Giải thưởng mang tên Cụ góp phần khơi dậy tinh thần hiếu học, ý chí vượt khó, khát vọng làm chủ tri thức, khoa học - công nghệ và cống hiến trong thế hệ trẻ Tiên Phước.
Sáng mãi tấm gương Huỳnh Thúc Kháng
Cuộc đời, sự nghiệp và nhân cách cụ Huỳnh Thúc Kháng mãi là tấm gương sáng về lòng yêu nước, thương dân, khí tiết, bản lĩnh, tinh thần tự học, tự lực và đại đoàn kết dân tộc. Ở bất cứ hoàn cảnh, cương vị nào, Cụ vẫn luôn đặt lợi ích của dân tộc và Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.
Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh Cụ là dịp để cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân tiếp tục phát huy tinh thần tự lực, tự cường, đoàn kết, trách nhiệm; gần dân, trọng dân, lắng nghe Nhân dân; không ngừng học tập, lao động, sáng tạo và chung sức xây dựng quê hương, đất nước ngày càng phát triển.
Học tập cụ Huỳnh Thúc Kháng không chỉ là nhắc nhớ một tấm gương của lịch sử, mà quan trọng hơn là tiếp nối những giá trị Cụ để lại bằng những việc làm thiết thực, cùng chung sức xây dựng quê hương, đất nước ngày càng phát triển, phồn vinh, hạnh phúc.